Page 66 - ทฤษฎีอุตุนิยมวิทยา

บทที่ 8

มวลอากาศและแนวปะทะอากาศ (Air Masses and fronts)

1. มวลอากาศ

ุ
ุ
ิ
มวลอากาศหมายถึงอากาศที่ปกคลมพื้นทเป็นอาณาบริเวณกว้างใหญ่ไพศาลนับเป็นพันๆตารางไมล์มีคณสมบัตทาง
ี่
กายภาพของอุณหภูมิและความชื้นในทางระดับคล้ายคลึงกันตลอดมวลอากาศนั้น คุณสมบัตินี้ถูกควบคุมโดยพื้นผิว
ภูมิประเทศที่มวลอากาศนั้นปกคลุมอยู่ เช่น ภูเขา, หุบเขา, ที่ราบหรือพื้นน้ำซึ่งมีคุณสมบัติในการดูดเก็บ และคาย
ความร้อนแตกต่างกัน

2. แหล่งกำเนิดของมวลอากาศ (Source Region)

ุ
ุ
ั้
ิ
บริเวณหรือภูมิภาคที่ถูกปกคลมด้วยมวลอากาศที่มีคณสมบัตของอุณหภูมิและความชื้นเหมือนกันตลอดทงมวล
ี
นั้นเรียกว่า "แหล่งกำเนิดของมวลอากาศ" แหล่งกำเนิดที่เหมาะสมจะต้องมีพื้นผิวที่มีลักษณะเป็นแบบเดยวกัน คือเป็น
่
พื้นดินทั้งหมดหรือเป็นพื้นน้ำทั้งหมด อากาศควรจะค่อนข้างนิ่งไม่คอยมีการเคลื่อนไหวเพื่อก่อให้เกิดระบบความกดอากาศ
่
สูง เช่นบริเวณความกดอากาศสูงใกล้โซนร้อน (Subtropical Highs) บริเวณความกดอากาศสูงฝายทวีปแถบขั้วโลก (Polar
Continental Highs) ซึ่งเป็นแหล่งกำเนิดของมวลอากาศทสำคัญ คือ มวลอากาศเขตร้อนและมวลอากาศขั้วโลก
ี่
3. การจำแนกมวลอากาศ (Classification of Air Masses)
โดยทั่วไปแล้วจำแนกโดยใช้แหล่งกำเนิดของมวลอากาศนั้นเป็นพื้นฐาน แต่เมื่อใช้กับพื้นผิวโลกที่กว้างใหญ่ไพศาล เราไม่

ิ
ุ
่
สามารถจะใช้ไปได้นานๆเพราะคณสมบัตของมวลอากาศนั้นจะเปลี่ยนแปลงไป เมื่อมวลอากาศเคลื่อนที่ไปบนพื้นที่ที่ตางกัน ดังนั้น
แหล่งกำเนิดจึงเป็นเพียงประวัติความเป็นมาในอดีตของมวลอากาศเท่านั้น
อย่างไรก็ดีนักอุตุนิยมวิทยาได้จำแนกมวลอากาศทั่วๆไปโดยอาศัยปัจจัยต่อไปนี้เป็นหลักเกณฑ์ประกอบ

1. แบ่งตามละติจดของแหล่งกำเนิด (ทางภูมิศาสตร์) มวลอากาศที่ปกคลุมพื้นที่เหลานี้จะมีอุณหภูมิคล้ายคลึงกัน
่
ู
ได้แก่ :-
1.1 มวลอากาศแถบอาร์คติก (Arctic Air Mass : A) เป็นมวลอากาศที่มีอุณหภูมิหนาวจัด

1.2 มวลอากาศขั้วโลก (Polar Air Mass : P) เป็นมวลอากาศที่มีอุณหภูมิหนาวถึงเย็น
1.3 มวลอากาศเขตร้อน (Tropical Air Mass : T) เป็นมวลอากาศที่มีอุณหภูมิอุ่นถึงร้อน

1.4 มวลอากาศเขตศูนย์สตร (Equatorial Air Mass : E) เป็นมวลอากาศที่มีอุณหภูมิร้อน
ู
ื้
่
2. แบ่งตามความชื้นของแหล่งกำเนิดนั้นๆ มวลอากาศทปกคลุมพื้นภูมิประเทศตางกันจะมีความชนตางกัน
่
ี่
2.1 มวลอากาศฝายมหาสมุทร (Maritime Air Mass : m) เป็นมวลอากาศที่มีแหล่งกำเนิดเหนือมหาสมุทร ซึ่งจะมี
่
ู
ความชื้นสง
2.2 มวลอากาศฝ่ายทวีป (Continental Air Mass : c) เป็นมวลอากาศที่ก่อตวอยู่บนทวีปหรือพื้นดน จะมีคณสมบัต ิ
ุ
ิ
ั
ค่อนข้างแห้ง